Tekst lezing prof. Borgman

"De eerste keer dat ik in de Hasseltse kapel kwam, was toen een collega en vriend mij van het hotel hiernaast, waar we toen op een congres van de universiteit waren, mij meenam naar de kapel. Hier gingen wij vroeger in de meimaand altijd heen, zei hij.
Bijzonder vond ik dat stukje Brabantse vroomheidsgeschiedenis midden in de stad. Het is een vorm van vroomheid die ik, als Noord-Nederlandse katholiek nauwelijks ken.
Ik weet ook nog wel dat wij hier in de buurt, in Oirschot op vakantie waren toen ik een jaar of zeven was en dat we het kapelletje van Maria van de heilige Eik vonden. Er was niemand, maar het was mij duidelijk dat die ruimte in het bos iets bijzonders was.
Ook deze Hasseltse kapel is een bijzondere ruimte. En open ruimte ook, een ruimte waar iedereen steeds weer terecht kan."

"We gedenken vandaag in de kerk de boodschap van de engel aan Maria dat haar een kind geboren zal worden. We gedenken haar 'fiat', haar 'mij geschiede naar uw woord', haar positieve respons en haar ontvankelijkheid. Sindsdien zijn God en de wereld van de mensen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wij zijn nooit meer zonder God en God, God is nooit meer zonder ons. Dat is waarvan Maria getuigt, dat is wat het boek, dat ons vandaag bij elkaar brengt, zichtbaar maakt. Mensen blijven God niet alleen zoeken, mensen blijken, ook onder de moeilijkste omstandigheden, in staat te zijn God te vinden. Ze weten zich met hun leven te verzoenen, te accepteren wat hen overkomt, te zeggen dat het goed is, ook al is het helemaal niet goed, maar het goed te maken door het als hun leven op zich te nemen.
Daar heb je iemand voor nodig die je dat voordoet. Maria is voor veel mensen zo iemand, een vrouw die de moeilijkheden van het bestaan gedragen heeft, maar die het bestaan tegelijkertijd wist te ontvangen als een geschenk. De middeleeuwse mysticus meester Eckhard brengt dit in verband met wat het is om maagd te zijn, zoals Maria volgens de geloofsbelijdenis 'maagd' is. Maagd is ontvankelijk zijn, zegt Eckhart, maagd betekent open staan voor wat je wordt aangezegd, ingaan op een uitnodiging, op je nemen wat voor je is weggelegd. Dat is wat Maria allemaal doet als ze 'ja' zegt. Zij weet zich uitverkoren en neemt die uitverkiezing op zich.
Mensen moeten niet alleen 'maagd' blijven, volgens Eckhart. Dat moeten ze ook. Ze moeten hun ontvankelijkheid niet verliezen, we moeten alert blijven op wat ons wordt aangezegd en erop ingaan als dat aangewezen is. De rooms-katholieke kerk belijdt dat Maria niet alleen voor de geboorte van Jezus, maar ook erna maagd bleef. Zij liet zich niet op haar uitverkiezing voorstaan, ze dacht niet dat zij het nu, met dat kind van wereldhistorische betekenis in haar schoot, wel wist en niemand meer nodig had. Ze weet dat zij afhankelijk blijft van God en zijn nabijheid.
Maar behalve maagd blijven, moeten mensen volgens Eckhart ook moeder worden. Ze moeten vruchtbaar zijn, volgens hun eigen roeping handelen en iets in de wereld zetten. Zoals Maria haar kind in de wereld zet, hem letterlijk namens haar en zijn God aan de wereld geeft. En natuurlijk is het zo, hoe paradoxaal het ook klinkt, dat je alleen maar moeder kan zijn door maagd te blijven. Immers, wat zou je anders weten te zeggen of te doen.
Deze ruimte is maagd en moeder. Geduldig wacht zij op wat haar overkomt, ze is accepteert wat er van haar gewild wordt, ze ontvangt, heet welkom, biedt ruimte en niet alleen voor dingen waar vanzelfsprekend ruimte is, maar juist ook voor dingen die meestal geen ruimte krijgen. Diepe gevoelens waar je niet zomaar weg mee weet, die je geen woorden weet te geven, die je niet verwerken kunt, maar die met rust gelaten dienen te worden. En juist door zo geduldig te zijn, door ontvankelijk te zijn en niet onmiddellijk terug te praten, verandert de kapel mensen. Mensen gaan hier getroost weg, weten weer dat ze er niet alleen voorstaan, dat zij niet zonder assistentie aan de wildernis zijn overgeleverd, maar dat er iemand is die met hen meetrekt, bij hen is. Sinds de engel aan Maria boodschapte dat zij zwanger zou worden van dat onvoorstelbare woord dat het wezen van God zelf uitspreekt, sindsdien zijn God en mensen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat kunnen mensen hier, in deze ruimte ervaren. En het maakt hen anders en zo maakt het de stad en de wereld anders.
En toch is dit ook maar een gewoon gebouwtje. De geschiedenis van deze kapel is er één van heel velen, er zijn ontelbare vergelijkbare geschiedenissen. Zoals Maria een meisje was zoals er ontelbare andere waren, zoals ons leven is als ontelbare andere levens. Maar dat er plaatsen zijn waar je niet eerst iets of iemand hoeft te zijn of te worden alvorens te worden gezien, alvorens van belang te worden gevonden, alvorens ten volle de ruimte te krijgen, dat er een plaats is waar je gewoonheid genoeg is, omdat die gewoonheid goed beschouwd helemaal niet gewoon is - dat er plaatsen zijn waar mensen dat kunnen ervaren, dat is een zegen van de eerste orde.

Het boek dat ons vandaag bij elkaar brengt spreekt beeldend over zo'n plaats, toont haar geschiedenis en getuigt van haar heden. U moet natuurlijk vooral hier regelmatig terugkomen, maar u moet ook het boek aanschaffen. En er, als u somber bent over waar het met deze wereld naar toe moet, vol geschreeuw en ego en aandachttrekkerij, dan kunt u erin lezen en ontdekken dat de wereld, in het verborgene van ruimten als deze, heel ergens anders om draait."