De Heilige Gregorius de Grote

3 september is de feestdag van de paus Gregorius de Grote. Hij is een van de kerkvaders. Samen met Ambrosius, Hiëronymus en Augustinus heeft hij grote invloed gehad op de kerk zoals we die tot op heden kennen.
Er zijn veel legenden over hem. Twee daarvan wil ik u niet onthouden. De eerste vertelt over een bidprocessie die Gregorius hield in Rome tegen de pest die op dat moment rondwaarde. Tijdens de tocht verschijnt aan hem de engel Michael boven het mausoleum van keizer Hadrianus. Als teken van het einde van de epidemie steekt deze zijn zwaard terug in de schede. Sinds die dag is dit beroemde gebouw bekend als de Engelenburcht.
Een andere, grappige, legende gaat over het moment dat Gregorius tot paus werd verkozen. Volgens die legende had hij daar helemaal geen zin in. Hij verstopte zich in een ton en om zich zo buiten Rome te laten brengen. Maar een lichtzuil van de hemel naar de ton waarlangs engelen afdalen en opklimmen verraadde hem. Dit laatste verhaal is tekenend voor het karakter van de man: een machtig paus die altijd is blijven verlangen naar de eenvoud van het kloosterleven.

Gregorius wordt geboren rond 540 in Rome als zoon van een rijke senator met veel bezittingen, vooral op Sicilië. In de traditie van zijn familie wordt hij opgeleid om hoge ambtenaar te worden en hij schopt het zelfs tot stadsprefect. Maar werkzaam zijn in politiek en bestuur is niet echt de manier waarop Gregorius zijn leven wil inrichten.
Pas na de dood van zijn vader, rond 574, krijgt hij de kans om een eigen invulling te geven aan zijn leven. Hij sticht 6 kloosters in Sicilië en bouwt het familiepaleis in Rome dat hij geërfd heeft om tot een Benedictijns klooster gewijd aan de heilige Andreas. Hij wil zich daar terugtrekken om een ascetisch leven te leiden. Maar de toenmalige paus Pelagius gooit al snel roet in het eten. Een paar jaar later, in 579, wordt Gregorius als pauselijk vertegenwoordiger naar Constantinopel gestuurd. En ook wanneer hij, ruim 5 jaar later, in 585 weer terugkeert naar zijn klooster in Italië blijft hij in dienst van de paus.
In 590 sterft paus Pelagius aan de pest en op 3 september wordt Gregorius tot opvolger gekozen. In die functie van paus weet hij de macht van het Christendom aanzienlijk uit te breiden. Engeland en Spanje brengt hij onder invloed van de Heilige Stoel en ook de Germaanse stam van de Longobarden wordt gekerstend.
Gregorius zorgt bovendien voor een nieuwe en efficiënte centrale administratie van de goederen van de kerk. Door vast te laten leggen welke goederen en landerijen tot het bezit van de kerk behoren, neemt zijn macht enorm toe. Maar hij is nooit een machtswellusteling geworden, volgens de overlevering. Hij is altijd zo eenvoudig als een monnik blijven leven. Hij noemt zichzelf "de dienaar van de dienaars van God". De kerk noemt hij: "eigendom van de armen". Hij heeft ook veel gedaan voor de armen. Directe hulp om hun noden te lenigen, maar vooral ook is hij opgekomen voor hun rechten. Er wordt van Gregorius gezegd dat hij een uitstekende paus en zielzorger, een goede herder, was.
Ook op de liturgie heeft hij een grote invloed gehad. Hij heeft de kerkmuziek vernieuwd. (Volgens de legende werd deze hem ingefluisterd door een duif.) De prachtige muziek die wij ook nu nog kennen als het Gregoriaans is naar hem genoemd. Hij is ook degene geweest die de 40-dagentijd, de vastentijd voor Pasen, instelt.
Verder schrijft hij belangrijke theologische werken waaronder de regula pastoralis, de regels voor de pastor met een beschrijving van het ambt van herder in de kerk, een uitgebreid boek over hoe je tot het priesterambt komt en hoe je je leven moet inrichten als voorganger in de kerk. Hij heeft ook boeken geschreven met verhalen over heiligen, asceten en wonderdoeners en er zijn ook veel brieven en preken van hem bewaard gebleven.
Gregorius schijnt zijn geen goede gezondheid te hebben gehad. Zijn leven werden geteisterd door maagziekte en jicht en voor dat laatste wordt hij nog altijd aangeroepen. Hij is gestorven in 604 in Rome en ligt begraven in de Sint Pieter.