Onze Lieve Vrouw van Smarten

Stabat mater dolorosa
iuxta crucem lacrimosa
dum pendebat filius.

Zo gaan de eerste regel van het stabat mater, het lied over Maria onder het kruis van haar stervende zoon: "Zie daar staat de moeder der smarten, betraand naast het kruis waaraan haar zoon hangt". Het lied gaat verder: "haar arme ziel, zo triest en treurig lijdt als door een zwaard doorboord". Dat is het klassieke beeld van OLV van Smarten, dat op 15 september wordt gevierd: Maria met 7 zwaarden in haar hart gestoken: 7 zwaarden voor de 7 meest smartelijke gebeurtenissen uit haar leven.

1. Het eerste zwaard treft haar wanneer Jezus 40 dagen oud is. Maria gaat naar de tempel om zich laten te reinigen naar oud Joods gebruik. Het is dan 2 februari, de dag die in onze traditie bekend staat als Maria lichtmis. Bij die gelegenheid jubelt de oude, vrome Simeon de prachtige woorden: "Nu kunt Gij, Heer, volgens uw woord, uw dienstknecht laten gaan in vrede, daar ik met eigen ogen heb aanschouwd het heil dat Gij onthult aan alle volken".
Simeon weet dat hij oog in oog met de Messias staat, maar hij voorspelt de moeder: "Ook door uw ziel zal een zwaard gaan". Vanuit deze Bijbelse zin is het beeld van OLV van Smarten gegroeid.

2. Niet lang na deze voorspelling van Simeon ondervinden Jozef en Maria de eerste dreiging die het leven van hun zoon zijn hele leven zal begeleiden. Ze moeten vluchten naar Egypte voor de jaloerse koning Herodes. Deze heeft geprobeerd de 3 wijzen uit het Oosten uit te horen over die nieuwe koning, die concurrent die zojuist geboren is, maar ze weigeren hem iets te vertellen. Dus besluit hij alle jongetjes van twee jaar en jonger om te laten brengen. De tweede smart van Maria: vluchtend naar een ver en vreemd land voor de moorddadige en machtsbeluste koning Herodes die geen concurrentie duldt. Ze keren pas weer terug als de engel van God laat weten dat de kust veilig.

3. Wanneer Jezus 12 jaar is, gaan zijn ouders op bedevaart naar Jeruzalem. De Joden kenden religieuze feesten die werd gevierd in de plaats waar ze woonden. Maar voor een aantal feesten, de zogenaamde bedevaartsfeesten, trokken ze naar de tempel in Jeruzalem. Het paasfeest, Pesach, is een van die gelegenheden. Daarover gaat de derde smart van Maria. Jezus raakt zoek. Na drie lange dagen vinden zijn ouders hem uiteindelijk terug in de tempel te midden van de rabbi's. Wanneer zijn moeder hem verwijt "Kind, hoe kon je ons dit aandoen?" begrijpen ze zijn antwoord, "Wisten jullie niet dat ik bij mijn Vader moest zijn?", niet goed, volgens de Bijbel. Maar Maria "bewaarde alles in haar hart". Geleidelijk aan begint ze in te zien hoe bijzonder dit kind is. Maria raakt steeds meer doordrongen van de hogere bestemming van haar kind. De derde smart van Maria, 3 dagen haar kind kwijt, is een voorproefje op zijn kruisdood. Ook dan zal zij hem 3 dagen kwijt zijn, voordat ze zich realiseert: Hij is helemaal niet dood, hij leeft nog. Van Goede Vrijdag naar Pasen.

4. Maria's vierde smart is haar ontmoeting met Jezus tijdens diens kruisweg. Hierbij hoort geen Bijbelse tekst, maar het is een gebeurtenis die in de loop der tijden bekend is geworden als de vierde kruiswegstatie. Een mooi couplet uit een kruisweglied gaat over deze statie:

Zijn moeder zoekt Hem weer en vindt het zwaard
dat aan haar hart voorzegd is lang tevoren.
Haar zoon werd als een toekomstdroom geboren
maar blijft nu tot het einde onverklaard.

5. De vijfde smart is waarschijnlijk het meest dramatische moment in het leven van Maria: ze staat onder het kruis waaraan haar zoon de marteldood sterft.

Stabat mater dolorosa
Iuxta crucem lacrimosa
Dum pendebat filius.
Cuius animam gementem
Contristatam et dolentem
Pertransivit gladius.

Naast het kruis, met schreiende ogen
Stond de moeder, diep bewogen
Toen de Zoon te sterven hing,
En haar door het zuchtend harte,
Overstelpt van wee en smarten,
't Zevenvoudig slagzwaard ging.

6. De zesde smart: de Pieta. Dit beeld van een moeder met haar dode kind op schoot is een van de meest aangrijpende in de katholieke kerk. Ook al is er geen Bijbelse tekst die dat moment gedenkt: de treurende moeder met haar dode zoon op schoot is vrijwel overal in grote kerken aanwezig.

7. De laatste, de zevende smart is de graflegging. De begrafenis van haar zoon. Het moment dat een moeder definitief moet loslaten, het lichaam teruggeven aan de aarde.
De man die de redder van de wereld wordt genoemd is een brute dood gestorven. Zijn moeder blijft achter. Ze heeft haar leven toegewijd aan God. Ze gaf Hem haar ja-woord als jonge vrouw, droeg zijn geliefde zoon in haar schoot en zag hem sterven aan het kruis. Maria is een vrouw die weet wat lijden is. Ook vandaag de dag zoeken mensen nog altijd haar troost, ook hier in de Hasseltse Kapel. Ze is een moeder die naast je zit en een arm om je heenslaat als het leven bijna niet te harden is.